Αρχαία Ελληνικά Α΄ Λυκείου ("Ελληνικά" Ξενοφώντα) ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

 

Βιβλίο 2, Κεφάλαιο 2

§§ 1-2

 ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Σε ποιες ενέργειες προβαίνει ο Λύσανδρος μετά τη νίκη του στους Αιγός Ποταμούς και ποιος είναι ο σκοπός των ενεργειών του αυτών; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας αναφέροντας συγκεκριμένα χωρία του κειμένου.

 2. Α)Με ποιο τρόπο έγινε μεταβολή πολιτεύματος στο Βυζάντιο και τη Χαλκηδόνα; Β) Για ποιους λόγους νομίζετε ότι οι κάτοικοι του Βυζαντίου και της Καλχηδόνας ὑπεδέχοντο το Λύσανδρο;

 3. Τι απέγιναν οι κάτοικοι του Βυζαντίου και της Καλχηδόνας που δεν συμφώνησαν με την παράδοση της πόλης τους στο Λύσανδρο;

4. ὑποσπόνδους ἀφέντες:Πώς συμπεριφέρθηκε ο Λύσανδρος στους Αθηναίους φρουρούς του Βυζαντίου και της Καλχηδόνας και προς όποιον άλλο Αθηναίο συναντούσε και γιατί;

5. Ο Λύσανδρος έστελνε στην Αθήνα τους Αθηναίους από τις πόλεις που κυρίευε ή από όπου τους έβρισκε. Ποια ήταν η πρόφαση και ποια η πραγματική αιτία της ενέργειάς του αυτής;

6. Ποια αξία είχαν για τους αρχαίους Έλληνες οι σπονδές και πόσο λαμβάνονται υπόψη στα γεγονότα που εξιστορούνται στο συγκεκριμένο κείμενο;

7. Μπορείτε να υποθέσετε τι κατάσταση επικρατούσε στην Αθήνα μετά τη νίκη του Λυσάνδρου στους Αιγός Ποταμούς; Να διατυπώσετε την άποψή σας λαμβάνοντας υπόψη και το γεγονός ότι η πόλη ήταν ήδη πολιορκημένη από τους Σπαρτιάτες.

8. Τι ρόλο έπαιζε η σιτοδεία (η έλλειψη τροφίμων) στην πολιορκία πόλεων κατά τη διάρκεια ενός πολέμου; Να εντοπίσετε το σημείο του κειμένου που συνδέεται με αυτό και να δώσετε ένα (τουλάχιστον) παρόμοιο παράδειγμα από τη νεότερη ελληνική ιστορία.

9. Ποια σημασία, κατά τη γνώμη σας, είχε η επισκευή των πλοίων από το Λύσανδρο στη Λάμψακο;

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1. Να γράψετε τους αρχικούς χρόνους των ρημάτων: φεύγω, ἀποπέμπω, καταλείπω, ἀποπλέω, γίγνομαι.

3. ἔφυγον, ἴδοι: Να γράψετε τα ρήματα στη σωστή θέση του πίνακα που σας δίνεται και να συμπληρώσετε τα κενά στην ίδια φωνή.

Αόριστος Β΄
	Οριστική		Υποτακτική		Ευκτική		Προστακτική
β’ ενικό
γ’ ενικό
β’ πληθ.
γ’ πληθ.

2. ἄστυ, ἁρμοστήν, ἀσφάλειαν : Να γραφούν οι πλάγιες πτώσεις των λέξεων στον ενικό και πληθυντικό αριθμό.

 

ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ - ΣΗΜΑΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1.      Να γράψετε από ένα ομόρριζο ουσιαστικό και επίθετο (απλό ή σύνθετο) της νέας ελληνικής γλώσσας για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις.

 

Λέξεις	Ουσιαστικά	Επίθετα
προδόντες
συλλεγῶσιν
κατεστήσατο
ναῦς
ὑπεδέχοντο

 

2.      ὑποσπόνδους, ἔφυγον, εἰδώς, συλλεγῶσιν, καταλιπών, κατεστήσατο, ὑπεδέχοντο, ἔφυγον, εἰδώς, ἄστυ: Να γράψετε από μία ομόρριζη λέξη, απλή ή σύνθετη, της αρχαίας ή της νέας ελληνικής γλώσσας για καθεμία από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου.

 

3. αφετηρία, επίδοση, είδηση, σύλλογος, εφαρμόζω, ανάδοχος, φυγάς, προδότης, παρουσία, ναυτικός: Να συνδέσετε τις παραπάνω λέξεις με τις λέξεις του κειμένου με τις οποίες έχουν ετυμολογική συγγένεια.

§ 3-4

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Πώς έφτασε στην πόλη της Αθήνας η είδηση της συντριβής των Αθηναίων στους Αιγός Ποταμούς; Να συγκρίνετε τον τρόπο μετάδοσης της είδησης με τους σύγχρονους τρόπους μετάδοσης ειδήσεων και πληροφοριών.

2. Τι σήμαινε (ποιες συνέπειες μπορούσε να έχει) για τους Αθηναίους η αναγγελία της συντριβής της ναυτικής τους δύναμης στους Αιγός Ποταμούς; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

3. Ποια ήταν η πρώτη αντίδραση των Αθηναίων στην αναγγελία της συντριβής της ναυτικής τους δύναμης στους Αιγός Ποταμούς; Γιατί αντέδρασαν έτσι; Με ποιες λέξεις ή φράσεις δηλώνεται;

 4. οὐδεὶς ἐκοιμήθη: Ποια εντύπωση δημιουργεί στον αναγνώστη η φράση αυτή;

5. Νομίζετε ότι οι Αθηναίοι ξεπέρασαν πολύ γρήγορα τον αρχικό πανικό τους από την είδηση της καταστροφής; Από πού φαίνεται αυτό;

 6. ἐκκλησίαν ἐποίησαν: Πώς κρίνετε την ενέργεια αυτή των Αθηναίων; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.

 7. Ποια μέτρα πήραν οι Αθηναίοι προκειμένου να προστατευθούν μετά την ήττα τους στους Αιγός Ποταμούς και πώς κρίνετε τα μέτρα αυτά;

8. οἷα ἐποίησαν : Σε ποιους Έλληνες είχαν συμπεριφερθεί με σκληρό τρόπο οι Αθηναίοι και πώς τους κρίνετε γι’ αυτό;

9. οἷα ἐποίησαν : Πώς αξιολογούν τώρα, μετά την ήττα στους Αιγός Ποταμούς, οι Αθηναίοι τη συμπεριφορά τους απέναντι σε πολλούς ΄Ελληνες κατά τη διάρκεια του πολέμου και ποιες συνέπειες εκτιμούν ότι θα υποστούν; Να διατυπώσετε τα συμπεράσματά σας, αφού λάβετε υπόψη σας τον τρόπο που αντιδρούν στην αναγγελία της καταστροφής.

 10. Με ποιους λεκτικούς τρόπους επιτυγχάνει να παρουσιάσει ο Ξενοφών το ψυχολογικό κλίμα που δημιουργήθηκε στην Αθήνα και τις ενέργειες στις οποίες προέβησαν οι Αθηναίοι μετά την αναγγελία της ήττας τους στους Αιγός ποταμούς; Να τους σχολιάσετε δείχνοντας αν επιβεβαιώνουν ή όχι το χαρακτηρισμό του ύφους του ως «δημοσιογραφικού» (βλ. εισαγωγή σχολικού βιβλίου, σ. 32 και σχόλια, σ. 69).

11. Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε, με βάση το κείμενο, το περιεχόμενο των προτάσεων σημειώνοντας Σωστό ή Λάθος

α) Η είδηση της ήττας των Αθηναίων έφτασε πρώτα στην Αθήνα και κατόπιν στον Πειραιά.

β) Οι Αθηναίοι μόλις πληροφορήθηκαν την ήττα τους αποφάσισαν να γκρεμίσουν αμέσως τα τείχη της πόλης τους.

γ) Οι Αθηναίοι δέχτηκαν από την αρχή με ψυχραιμία την είδηση της ήττας τους.

δ) Οι Αθηναίοι μετά την ήττα τους περίμεναν παθητικά την εξέλιξη των γεγονότων.

ε) Οι πρώτες ενέργειες των Αθηναίων μετά την ήττα τους αποφασίστηκαν στην εκκλησία του δήμου.

 στ) Οι Αθηναίοι είχαν φερθεί σε όλους τους Έλληνες πάντοτε καλά, γι’ αυτό δεν πανικοβλήθηκαν από την ήττα τους.

ζ) Ο θρήνος στην Αθήνα ήταν μόνο για τους νεκρούς του πολέμου.

 η) Οι Αθηναίοι είχαν υποτάξει με πολιορκία τους Μηλίους

 

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1. Να εντοπίσετε στο κείμενο τα ουσιαστικά γ΄ κλίσης και να τα μεταφέρετε στην ονομαστική ενικού.

2. Στις παρακάτω προτάσεις να κυκλώσετε το σωστό:

· ἀφικομένης: είναι μετοχή ενεστώτα / μετοχή αορίστου β΄

· πείσεσθαι: είναι απαρέμφατο μέλλ. του πείθομαι / του πάσχω

· ἀπολωλότας: είναι μετοχή ενεστώτα / μετοχή παρακειμένου

· Αἰγινήτας: είναι ουσιαστικό πρώτης / τρίτης κλίσης

· πολύ: είναι επίθετο / επίρρημα

· πλήν: είναι επίρρημα / καταχρηστική πρόθεση

4. Να μεταφερθούν οι ρηματικοί τύποι στους άλλους χρόνους:

Ενεστώτας	νομίζοντες	Παραγγέλλων		Παρασκευάζειν
Μέλλοντας
Αόριστος			ἀφικομένης
Παρακείμενος

 

5. Να εντοπίσετε όλες τις αντωνυμίες του κειμένου και να τις μεταφέρετε στην ονομαστική του ενικού και στα τρία γένη. Στη συνέχεια να ονομάσετε το είδος τους.

ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1. ἀπέπεμπεν, πλέουσιν, ἐπεσκεύαζεν, ἁρμοστήν, νομίζοντες, ἀφικομένης, παραγγέλλων, ἐκοιμήθη, πενθοῦντες, πείσεσθαι, εἰδώς, ἄστυ, συμφορά, ἀποίκους, πολιορκίᾳ: Να γράψετε από μία ομόρριζη λέξη, απλή ή σύνθετη, της αρχαίας ή της νέας ελληνικής γλώσσας για καθεμία από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου.
2. παράδοση, προάστιο, απώλεια, ευπάθεια, ουσιαστικός, προπομπός, ανεπιτήδειος, πένθος, εκποίηση, επικράτηση: Να συνδέσετε τις λέξεις με τις λέξεις του κειμένου με τις οποίες έχουν ετυμολογική συγγένεια.
3. φρουρός, συμφορά, τεῖχος, ἄποικος, πολιορκία: Να γράψετε για καθεμία από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου ένα ομόρριζο ρήμα της αρχαίας ελληνικής γλώσσας.

 

2. 2 §§ 16-17

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

 1. εἰ βούλονται αὐτὸν πέμψαι … ἢ πίστεως ἕνεκα. : Ποιος ήταν ο σκοπός της (πρώτης) αποστολής του Θηραμένη στο Λύσανδρο, όπως παρουσιάζεται από τον ίδιο στην εκκλησία του δήμου;

2. πότερον ἐξανδραποδίσασθαι τὴν πόλιν βουλόμενοι ἀντέχουσι (ενν. οἱ Λακεδαιμόνιοι) περὶ τῶν τειχῶν ἢ πίστεως ἕνεκα: Να προσδιορίσετε με βάση το χωρίο αυτό σε ποια κατάσταση είχαν περιέλθει οι Αθηναίοι

3. Πόσο χρόνο έμεινε ο Θηραμένης κοντά στο Λύσανδρο; Ποιος ήταν ο πραγματικός λόγος που παρέμεινε τόσο πολύ χρόνο ο Θηραμένης κοντά στο Λύσανδρο; Ποια δικαιολογία πρόβαλε στους συμπολίτες του ο Θηραμένης για τη χρονοτριβή του μακριά από την Αθήνα; Πώς κρίνετε αυτή τη δικαιολογία;

4. εἶτα κελεύοι εἰς Λακεδαίμονα ἰέναι: οὐ γὰρ εἶναι κύριος ὧν ἐρωτῷτο ὑπ' αὐτοῦ, ἀλλὰ τοὺς ἐφόρους.: Ποια απάντηση του Λυσάνδρου μετέφερε στην Αθήνα ο Θηραμένης;

5. μετὰ ταῦτα ᾑρέθη πρεσβευτὴς εἰς Λακεδαίμονα αὐτοκράτωρ δέκατος αὐτός. : Ποια σημασία είχε για το Θηραμένη η εκλογή του από τους Αθηναίους ως πρεσβευτή αυτοκράτορα; Πώς είχε προετοιμάσει ο ίδιος την εκλογή του αυτή;

6. Τι μπορούμε να συμπεράνουμε για τις σχέσεις του Θηραμένη με το Λύσανδρο και τους Λακεδαιμονίους; Πόσο πιστευτός νομίζετε ότι έγινε ο Θηραμένης από τους συμπατριώτες του για τις ενέργειές του και την πολιτική του απέναντι στη Σπάρτη; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

7. Να χαρακτηρίσετε το Θηραμένη με βάση τις πληροφορίες που αντλούμε από το κείμενο για τη δράση του.

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1.      μῆνας, τὸν σῖτον, πλείω, ἅπαντα, πίστεως, πρεσβευτής, αὐτοκράτωρ: Να γράψετε τις πλάγιες πτώσεις των ονομάτων στον ενικό και πληθυντικό αριθμό (τα επίθετα στο γένος που βρίσκονται).

2.      Να μεταφέρετε τον ίδιο ρηματικό τύπο στους άλλους χρόνους της ίδιας φωνής: διέτριβε,  πέμψαι ᾑρέθη, ἐπιλελοιπέναι.

3.      εἶπεν, ἀπήγγειλεν: Να γραφεί το ίδιο πρόσωπο σε όλες τις εγκλίσεις του ίδιου χρόνου.

ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ - ΣΗΜΑΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

1.      Με ποια λέξη του κειμένου σχετίζονται ετυμολογικά οι παρακάτω : αποπομπή, ασιτία, αύτανδρος, βουλή, διάλογος, έλλειψη, εφορία, καθαίρεση, κελευστής, κρατικός, κυριεύω, μελλοντικός, παρεκκλήσι, πλειοψηφία, πολιτικός, πρεσβεία, συνείδηση, συντηρητής, συντριβή.

2.      Να συμπληρώσετε τις προτάσεις με λέξεις των οποίων το α΄ ή το β΄ συνθετικό θα είναι η λέξη σῖτος. (Να ληφθεί υπόψη ότι σῖτος είναι το σιτάρι αλλά και τα τρόφιμα).

· Μια εκτεταμένη περιοχή που παράγει σιτάρι ονομάζεται ...............................

· Η έλλειψη τροφίμων από καταστροφή της σοδειάς ή λόγω αποκλεισμού μιας πόλης ονομάζεται · Σε πολλές φτωχές χώρες πολλοί άνθρωποι πεθαίνουν από .............................

· Στο στρατό η ομαδική χορήγηση φαγητού ονομάζεται ...................................

 · Σε κάποιες περιοχές οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν ........................................... προβλήματα

§18-20

Α. Ερμηνευτικές ερωτήσεις:

1. ἐν ᾗ ἀντέλεγον Κορίνθιοι καὶ Θηβαῖοι μάλιστα, πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι τῶν Ἑλλήνων, μὴ σπένδεσθαι Ἀθηναίοις, ἀλλ' ἐξαιρεῖν. : α)Τι πρότειναν στο συμβούλιο της Σπάρτης οι Κορίνθιοι, οι Θηβαίοι και άλλοι ΄Ελληνες για την τύχη των Αθηναίων; β) Να προσδιορίσετε τους λόγους που έκαναν τους Κορινθίους, τους Θηβαίους και άλλους Έλληνες (συμμάχους των Σπαρτιατών) να προτείνουν τον αφανισμό των Αθηναίων κατά τη λήξη του Πελοποννησιακού πολέμου.

2. μὴ σπένδεσθαι Ἀθηναίοις, ἀλλ' ἐξαιρεῖν. : Με βάση τον ενδεχόμενο αφανισμό των Αθηναίων, πώς κρίνετε την κατεδάφιση μιας πόλης και τον εξανδραποδισμό των κατοίκων της ως μέσο επίλυσης των διαφορών στον πόλεμο; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.

3. Λακεδαιμόνιοι δὲ οὐκ ἔφασαν … ἀλλ' ἐποιοῦντο εἰρήνην : Ποια ήταν η απάντηση των Σπαρτιατών στην πρόταση των Κορινθίων, των Θηβαίων και των υπόλοιπων Ελλήνων;

4. Το ένδοξο ιστορικό παρελθόν του ηττημένου αναγνωρίζεται κάποτε από τους αντιπάλους ως επαρκής όρος για να τον σεβαστούν. Αυτό συνέβη με την περίπτωση των ηττημένων Αθηναίων. Οι Σπαρτιάτες τους σεβάστηκαν και τους υπερασπίστηκαν λόγω παρελθόντος. Πώς θα χαρακτηρίζατε το γεγονός αυτό; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.

5. ἐφ' ᾧ τά τε μακρὰ τείχη … ὅποι ἂν ἡγῶνται. : Ποιοι ήταν οι όροι της ειρήνης που πρότειναν οι Σπαρτιάτες; Πόσο επαχθείς για τους Αθηναίους ήταν οι όροι της ειρήνης; Να δικαιολογήσετε την άποψή σας.

Β. Γραμματικές ερωτήσεις - ασκήσεις

1. Να κλίνετε στον ενικό και πληθυντικό αριθμό τις συνεκφορές: οἱ ἄλλοι πρέσβεις, τίνι λόγῳ, Ἑλληνίδα πόλιν, μακρὰ τείχη.

2. Να συνδέσετε τις λέξεις της στήλης Α με τα γράμματα της στήλης Β που αντιστοιχούν στο γραμματικό

τους προσδιορισμό. Δύο στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν.

 Α                                            Β

1. ἐφόροις                    α) δεικτική αντωνυμία

2. ἐπεί                          β) χρονικός σύνδεσμος

3. ἐρωτώμενοι             γ) απαρέμφατο ενεστώτα

4. μετά                         δ) μετοχή ενεστώτα

5. ταῦτα                       ε) ουσιαστικό γ΄ κλίσης

6. ᾗ                              στ) αναφορική αντωνυμία

7. ἐξαιρεῖν                   ζ) απαρέμφατο αορίστου

η) πρόθεση

θ) ουσιαστικό β΄ κλίσης

  

3. Μαθαίνω τους αρχικούς χρόνους του ρήματος «λέγω» και το αντικαθιστώ χρονικά στο γ πληθυντικό.

Ενεστώτας  λέγω                                .........................................

Παρατατικός ἔλεγον                            ..........................................

Μέλλοντας λέξω και ἐρῶ                   .........................................

Αόριστος α΄ ἔλεξα και εἶπα                 ..........................................

Αόριστος β΄ εἶπον                               ..........................................

Παρακείμενος εἴρηκα                         ...........................................

Υπερσυντέλικος εἰρήκειν                   ...........................................

 

 

4. Τα παρακάτω ονόματα να μεταφερθούν στον άλλο αριθμό:

Ενικός	Πληθυντικός
	τοῖς ἐφόροις
φυγάδα
᾿Αθηναῖον
	Λακεδαιμονίων
	πρέσβεις
θάλατταν
	αὐτοκράτορες

 

Γ. Λεξιλογικές - Σημασιολογικές ασκήσεις

1.. Να συμπληρώσετε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις με λέξεις που παράγονται από το ρήμα κρίνω

(απλό ή σύνθετο) ή από παράγωγά του.

         I.            Το σύνταγμα απαγορεύει τις …………….………. μεταξύ των πολιτών.

      II.            Η ……………………… του ικανότητα τον ανέδειξε σε αξιόλογο ηθοποιό.

   III.            Οι παρατηρήσεις που διατύπωσε έγιναν με …………………. και γι’ αυτό δεν έθιξε κανέναν.

   IV.            Η συμπεριφορά του σε ……….…………… με αυτήν του παρελθόντος είναι τώρα πολύ βελτιωμένη.

      V.            Στους …………………. αγώνες η ομάδα πήγε πολύ καλά και θα αγωνιστεί στους τελικούς.

   VI.            Η ……………………………… επιτροπή έδωσε έπαινο στο ποίημά του.

VII.            Οι σχέσεις των δύο χωρών έφτασαν σε …………………………. σημείο.

2. πέμψαι, ἀντέχουσιν, ἐπιλελοιπέναι, ὁμολογήσειν, ἀγγελοῦντα: Να γράψετε από μία ομόρριζη λέξη (απλή ή σύνθετη) της νέας ελληνικής γλώσσας για καθεμιά από τις παραπάνω λέξεις.

 3. παραπεμπτικό, πολίτης, εγκατάλειψη, αιρετός, εγκυρότητα : Να συνδέσετε τις παραπάνω λέξεις με τις λέξεις του κειμένου με τις οποίες έχουν ετυμολογική συγγένεια.

Βιβλίο 2, κεφ.2, §21-23

Α.  ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ:

1.  εἰσιόντας δ' αὐτοὺς … τῶν ἀπολλυμένων τῷ λιμῷ. : Από ποια συναισθήματα διακατέχονταν οι Αθηναίοι κατά την επάνοδο του Θηραμένη από τη Σπάρτη και γιατί;  Ποιες ήταν οι αντιδράσεις τους Πόσο δικαιολογημένες τις κρίνετε; Να αναπτύξετε τις απόψεις σας.

2. Εἰσιόντας δ’ αὐτοὺς ... τῶν ἀπολλυμένων τῷ λιμῷ: Ποια αξία αποκτά ως προς την εξιστόρηση των γεγονότων η χρήση -στο χωρίο αυτό- από τον Ξενοφώντα πολλών ρηματικών τύπων που δηλώνουν διάρκεια; 3.  Ποιος ήταν ο καθοριστικός λόγος που συνετέλεσε στο να δεχτούν τους όρους της ειρήνης οι Αθηναίοι κατά τη συνέλευσή τους; 

4. προηγόρει δὲ αὐτῶν Θηραμένης : Ποια ήταν η γνώμη του Θηραμένη για τις προτάσεις των Σπαρτιατών και τι πρότεινε στους συμπολίτες του; Να χαρακτηρίσετε τη στάση του γενικά ως πρεσβευτή της Αθήνας αλλά και ως απλού Αθηναίου πολίτη.

5.  ἀντειπόντων δέ τινων αὐτῷ, πολὺ δὲ πλειόνων συνεπαινεσάντων, ἔδοξε δέχεσθαι τὴν εἰρήνην. : Σε ποια επιχειρήματα νομίζετε ότι στήριξαν τις απόψεις τους όσοι εξέφρασαν την αντίθεσή τους στο Θηραμένη και σε ποια αντίστοιχα όσοι συμφώνησαν μαζί του;

6. οἱ φυγάδες κατῇσαν : Ποια σημασία είχε, κατά τη γνώμη σας, η επιστροφή των εξόριστων ολιγαρχικών Αθηναίων στην πόλη τους; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

7. νομίζοντες ἐκείνην τὴν ἡμέραν τῇ Ἑλλάδι ἄρχειν τῆς ἐλευθερίας : Πώς κρίνετε την εντύπωση που είχαν πολλοί Έλληνες ότι η ημέρα της παράδοσης της Αθήνας και της κατεδάφισης των τειχών της σήμαινε την αρχή της ελευθερίας για την Ελλάδα; Να αναπτύξετε την άποψή σας. 

8. ὑπ' αὐλητρίδων : Ποια ατμόσφαιρα δημιουργεί η παρουσία των αυλητρίδων κατά τη διάρκεια της κατεδάφισης των τειχών της Αθήνας;

 

Β. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ – ΑΣΚΗΣΕΙΣ:

1.  Να μεταφερθούν στον άλλον αριθμό οι τύποι:

Ενικός	Πληθυντικός
	φυγάδες
	Λακεδαιμονίοις
	τάς ναῦς
αὐτῷ
τὸ  πλῆθος
	ταῦτα
φίλον

 

2. Μελετήστε από τη Γραμματική (σελ.112- 113) την κλίση των ανώμαλων επιθέτων και κλίνετε στο τεράδιό σας τη συνεκφορά: μέγα ἀγαθὸν.

3. Αφού συμβουλευτείτε τη Γραμματική σας (σελ. 124), να συμπληρώσετε τους άλλους βαθμούς των επιθέτων στον ίδιο τύπο: 

Θετικός	Συγκριτικός	Υπερθετικός
	πλειόνων
		μεγίστοις
πολλῇ

 

4. Μαθαίνω τους αρχικούς χρόνους των ρημάτων φέρω και πέμπω και τους αντικαθιστώ χρονικά στο πρόσωπο που ζητείται:

 

Ενεστώτας	φέρω		πέμπω
Παρατατικός	ἔφερον	ἐπανέφερον (γ΄πληθ.)	ἔπεμπον
Μέλλοντας	οἲσω		πέμψω
Αόριστος α΄	ἢνεγκα		ἔπεμψα	ἔπεμψεν
Αόριστος β΄	ἢνεγκον		---
Παρακείμενος	ἐνήνοχα		πέπομφα
Υπερσυντέλικος	ἐνηνόχειν		ἐπεπόμφειν

 

Γ. ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ - ΣΗΜΑΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ:

1. Να εξηγήσετε τη σημασιολογική διαφορά που έχουν οι λέξεις της αρχαίας ελληνικής: λιμός, λοιμός.

2.  ἀπαγγέλλω: Να σχηματίσετε σύνθετα ρήματα με το ρ. ἀγγέλλω και τις προθέσεις ἀνά, κατά, ἐκ (ἐξ), παρά, πρό + ἀνά και να γράψετε με αυτά σύντομες φράσεις στη νέα ελληνική.

3. Να συσχετίσετε ετυμολογικά τις παρακάτω λέξεις με λέξεις του κειμένου: διάγγελμα, συνήγορος, ευπειθής, προαίρεση, χρειάζομαι, πλειοψηφία, δοξασία, αρχικός, ακτοπλοΐα.

4. Να συνδέσετε τις λέξεις της στήλης Α με τις αντίθετές τους στη στήλη Β. Δύο στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν.

Α                                               Β

 1.  περιαιρῶ (τὰ τείχη)            α) ὀλίγον

2.  ἀντιλέγω                              β) οἰκοδομῶ, ἐγείρω

3.  πολύ                                    γ) περαίνω

 4.  δέχομαι                             δ) ἀπορρίπτω

5.  καταπλέω                           ε) ἀποπλέω

6.  ἄρχω *                                 στ) παραπλέω    

ζ) πλεῖστον

η) συνεπαινῶ

* με τη σημασία που έχει στο κείμενο.

ΒΙΒΛΙΟ 2, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3, §§ 54-56

Α. ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Πώς χαρακτηρίζεται ο Σάτυρος από τον Ξενοφώντα; Να δικαιολογήσετε το χαρακτηρισμό με βάση το κείμενο.

2. Παραδίδομεν ὑμῖν ... Θηραμένην τουτονὶ κατακεκριμένον κατὰ τὸν νόμον: Με βάση αυτά τα λόγια του Κριτία να χαρακτηρίσετε το ήθος του.

3. εἷλκε μὲν ἀπὸ τοῦ βωμοῦ ὁ Σάτυρος, εἷλκον δὲ οἱ ὑπηρέται: Πώς χαρακτηρίζετε την πράξη αυτή; Ποια συναισθήματα προκαλεί;

4. Ἡ δὲ βουλὴ ἡσυχίαν εἶχεν ... : Να περιγράψετε την εικόνα που παρουσίαζε το βουλευτήριο μετά από την πραξικοπηματική επέμβαση του Κριτία. Τι εξέφραζαν οι βουλευτές με τη σιωπή τους;

 5. οἱ δ’ ἀπήγαγον τὸν ἄνδρα διὰ τῆς ἀγορᾶς μάλα μεγάλῃ τῇ φωνῇ δηλοῦντα οἷα ἔπασχε: Ποια συναισθήματα νομίζετε ότι προκαλούσε στους παρευρισκομένους η εικόνα αυτή;

 6. ῍Αν δὲ σιωπῶ, οὐκ ἄρ’, ἔφη, οἰμώξομαι: Πώς χαρακτηρίζει ο συγγραφέας το Θηραμένη με αφορμή αυτή την απάντησή του προς το Σάτυρο; Συμφωνείτε ή όχι με αυτό το χαρακτηρισμό; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.

7. Πώς αντιλαμβάνεστε τη φράση: Κριτίᾳ τοῦτ’ ἔστω τῷ καλῷ; Τι υπονοεί ο Θηραμένης;

Β. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ:

1. Να διαγράψετε το σκέλος που περιέχει λάθος στο γραμματικό προσδιορισμό των λέξεων του κειμένου που δίνονται:

 · αὐτῶν (§ 54) είναι δεικτική / επαναληπτική αντωνυμία

 · τουτονί (§ 54) είναι επίρρημα / αντωνυμία

 · ἀπαγαγόντες (§ 55) είναι μετοχή ενεστώτα / μετοχή αορίστου β΄

 · πράττετε (§ 55) είναι οριστική ενεστ. / προστακτική ενεστ.

· ἀπήγαγον (§ 56) είναι παρατατικός / αόριστος β΄

· ἐπήρετο (§ 56) είναι αόριστος β΄ / παρατατικός

 · ἀγνοῶ (§ 56) είναι συνηρημένο σε -έω / σε -όω

 · οἷα (§ 56) είναι αναφορική / αόριστη αντωνυμία

 

2. Να μεταφέρετε τους παρακάτω τύπους στον άλλο αριθμό (διατηρώντας την ίδια πτώση) : ὁ κῆρυξ, οἱ ἔχοντες, ἡ ὁρῶσα, οἱ ὑπηρέται, τοῦ βωμοῦ, τοῦ ἀνδρὸς, τῆς ψυχῆς, τῇ φωνῇ, τὸν ἄνδρα, τοὺς ἀνθρώπους.

 

3. Να συμπληρώσετε τα άλλα γένη στην ίδια πτώση και αριθμό:

Αρσενικό	Θηλυκό	Ουδέτερο
Τουτονί
		τοῦτο
		ταῦτα
ἀναιδεστάτου
		πλῆρες

  

 

4. Να συμπληρώσετε τους άλλους βαθμούς των επιθέτων στο ίδιο γένος, πτώση και αριθμό:

Θετικός	Συγκριτικός	Υπερθετικός
μεγάλῃ
πλῆρες
		ἀναιδεστάτου
		θρασυτάτου
καλῷ

 

5. Να συμπληρώσετε το ίδιο πρόσωπο και χρόνο σε όλες τις εγκλίσεις, απαρέμφατο και μετοχή (ονομ. αρσ. γένους):

Οριστική			ἐκέλευσε	εἶπεν	ἀπήγαγε
Υποτακτική
Ευκτική
Προστακτική	πράττετε	ἔστω
Απαρέμφατο
Μετοχή

 

Γ. ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ:

1.  Να γράψετε λέξεις απλές ή σύνθετες (ουσιαστικά, επίθετα, ρήματα) της νέας ελληνικής που να έχουν το ίδιο θέμα με τα ρήματα ἕλκω και ἡγοῦμαι (πέντε λέξεις για κάθε ρήμα).

2. Με ποιες λέξεις του κειμένου (§§ 54-55) σχετίζονται ετυμολογικά οι παρακάτω: αναίδεια, παράδοση, κρίμα, λαβή, απαγωγή, ένδεια, απρόσκλητος, γένος, ανήσυχος, σχέση, ενόραση.

3. Να συνδέσετε κάθε λέξη της στήλης Α (§§ 54-55) με τις παράγωγες ή τις ομόρριζές της στη στήλη Β, γράφοντας μπροστά από κάθε γράμμα τον ή τους αριθμούς από τη στήλη Β. Κανένα στοιχείο της στήλης Β δεν περισσεύει:

Α	Β
α) βουλευτήριο β) πλήρης γ) πάρειμι δ) ὁρῶ  ε) λαμβάνω	1. εργολάβος 2. όραση 3. βούλευμα 4. πληρότητα 5. επανειλημμένα 6. παρόν 7. παρουσιαστής	8. πληροφορώ 9. βουλευτής 10. πληρεξούσιος 11. βουλευτικός 12. αόρατος 13. αντιληπτός  14. διορατικός

 

4.Να συμπληρώσετε τις προτάσεις με λέξεις που παράγονται από το ρήμα λείπω, απλές ή σύνθετες. (Τα θέματα του ρήματος είναι: ισχυρό λειπ-, με ποιοτική μεταβολή λοιπ-, ασθενές λιπ-):

· η ανεπάρκεια του νερού = ………………………

· το υπόλειμμα, το απομεινάρι, το σώμα του νεκρού = ……………………

· η (ολιγόλεπτη) διακοπή = ………………………

· διανοητικό κενό στην επεξεργασία των ερεθισμάτων που προσλαμβάνει ο εγκέφαλος (ιατρ.) = ………………………

· ξαφνική και παροδική απώλεια της συνείδησης = ………………………

· στρατιώτης που εγκαταλείπει αυθαίρετα τις τάξεις του στρατού = ………………………

· απουσία, ανεπάρκεια, ελάττωμα, γεωμετρικό σχήμα που προκύπτει με την πλάγια τομή κυλίνδρου = ………………………

· έλλειψη αρσενικού πληθυσμού, έλλειψη σπουδαίων προσώπων = ………………………

ΒΙΒΛΙΟ 2, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3, §§ 50-51

A.    ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ:

1.      ῾Ως δὲ εἰπὼν ταῦτα ἐπαύσατο...:  α) Σε ποιον αναφέρεται το απόσπασμα;  β) Ποιο ήταν το περιεχόμενο του λόγου του και πόσο πειστικά ήταν τα επιχειρήματά του; Να λάβετε υπόψη σας και την αντίδραση της βουλής: δήλη ἐγένετο εὐμενῶς ἐπιθορυβήσασα.

2.      καὶ ἡ βουλή δήλη ἐγένετο εὐμενῶς ἐπιθορυβήσασα...: Ποιες ήταν οι αντιδράσεις του Κριτία στη στάση της βουλής και τι θέλησε να προλάβει;

3.      προσελθὼν καὶ διαλεχθείς τι τοῖς τριάκοντα ἐξῆλθε...: Τι, κατά τη γνώμη σας, συζήτησε ο Κριτίας με τους άλλους της ομάδας των Τριάκοντα; Να τεκμηριώσετε την άποψή σας με βάση το κείμενο.

4.       Ποιοι πολίτες περιλαμβάνονταν στον κατάλογο των «τρισχιλίων» και ποιο ρόλο είχαν στην πολιτική και κοινωνική ζωή της πόλης; Πού απέβλεπαν οι Τριάκοντα με το μέτρο αυτό;

5.      Ποιες μεθόδους και ποια τεχνάσματα χρησιμοποίησε ο Κριτίας, ώστε και τον αντίπαλό του, τον Θηραμένη, να εξοντώσει και ο ίδιος να φαίνεται ότι ενήργησε νομότυπα;

6.      Παρακολουθώντας στο κείμενο το λόγο και τις ενέργειες του Κριτία να σκιαγραφήσετε το ήθος και το ύφος του άνδρα και να κρίνετε την πολιτική του στάση.

 

B.     ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ:

1.      1.  ἐγένετο, ἐπαύσατο, προσελθών, ἐκέλευσε: Να τοποθετήσετε τους ρηματικούς τύπους στη σωστή θέση του πίνακα και να συμπληρώσετε τα κενά. Η μετοχή να γραφεί στις εγκλίσεις στο γ΄ πληθυντικό πρόσωπο.  

	Οριστική	Υποτακτική	Ευκτική	Προστακτική	Μετοχή
Αόριστος α΄ ενεργητική
Αόριστος β΄ ενεργητική
Αόριστος α΄ Μέση
Αόριστος β΄ μέση

 

2.        τοῦτο, τι: Να αναγνωρίσετε τις αντωνυμίες και να τις κλίνετε στο ίδιο γένος και στους δύο αριθμούς.

3.      εὐμενῶς: Να γράψετε τα παραθετικά του επιρρήματος.

4.      Μαθαίνω τους  αρχικούς χρόνους των παρακάτω ρημάτων και τα αντικαθιστώ χρονικά στους τύπους που ζητούνται:

(ὁράω)- ὁρῶ		φεύγω	ἀναφεύγει
ἑώρων		ἕφευγον
ὂψομαι	ὂψεσθε	φεύξομαι/ φευξοῦμαι
εἶδον(β΄)		ἕφυγον(β΄)
ἑώρακα/ἑόρακα/ὄπωπα		πέφευγα
ἑωράκειν/ἑοράκειν/ὠπώπειν		ἐπεφεύγειν

 

Σημείωση: Για την κλίση του συνηρημένου ρήματος  (ὁράω)- ὁρῶ συμβουλευτείτε τη γραμματική σας (σελ.200-203 και 208)

 

 

εἶμι-ἔρχομαι
ᾖα & ᾔειν
εἶμι
ἦλθον	ἐξῆλθε
ἐλήλυθα
ἐληλύθειν

 

Σημείωση: προσέξτε την κλίση του ρήματος εἶμι-ἔρχομαι           

 

ΕΝΕΣΤΩΤΑΣ					ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ
Οριστική	Υποτακτική	Ευκτική	Προστακτική	Απαρέμφατο	Οριστική
εἶμι εἶ εἶσι(ν) ἴμεν ἴτε ἴασι(ν)	ἴω ἴῃς ἴῃ ἴωμεν ἴητε ἴωσι(ν)	ἴοιμι/ἰοίην ἴοις/ἰοίης ἴοι/ἰοίη ἴοιμεν ἴοιτε ἴοιεν	- ἴθι ἴτω - ἴτε ἰόντων/ἴτωσαν	ἰέναι	ᾖα/ᾔειν ᾔεις/ᾔεισθα ᾔει ᾖμεν ᾖτε ᾖσαν/ᾔεσαν
				Μετοχή
				ἰὼν ἰοῦσα ἰὸν

 

5.      Να γραφούν οι πλάγιες πτώσεις των παρακάτω λέξεων του κειμένου στον ενικό και πληθυντικό αριθμό: ἄνδρα, νόμοις, ἔργον, ἡμῖν, μηδένα.

 

ΕΝΙΚΟΣ
Γενική
Δοτική
Αιτιατική

 

ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ
Γενική
Δοτική
Αιτιατική

 

 

Γ. ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ:

1. Να χρησιμοποιήσετε τα παρακάτω ρήματα σύνθετα του ἵσταμαι σε φράσεις  στη νέα ελληνική, ώστε να φαίνεται η σημασία τους. 

καθίσταμαι:  .........................................................................................................................................

ἐνίσταμαι:   ...........................................................................................................................................

 παρίσταμαι:    ........................................................................................................................................

 ὑφίσταμαι:   ..........................................................................................................................................

 

2.  Με ποιες λέξεις του κειμένου σχετίζονται ετυμολογικά οι παρακάτω;

επιστασία, λόγος, απατηλά, νέμεσις, αθανασία, καινοφανής, όραμα, άνεση, επάλειψη, προστατευτικός.

 

3.  Να συνδέσετε κάθε λέξη της στήλης Α με τις παράγωγες ή τις ομόρριζές της στη στήλη Β, γράφοντας μπροστά από κάθε γράμμα τον ή τους αριθμούς από τη στήλη Β:                

                                           

Α	Β
α) παύω  β) βιόω-ῶ  γ) διαλέγομαι  δ) κελεύω  ε) ἐφίσταμαι  στ) εὐμενῶς  ζ) ἐγχειρίδιον	1. δυσμένεια  2. παύλα 3. κέλευσμα 4. βιώσιμος 5. εγχείρηση 6. επιστασία 7. μένος 8. διάλεξη	9. βίωμα 10. αρχικελευστής 11. κατάπαυση 12. αβίωτος 13. εγχείρημα 14. διαλεκτική 15. ανάπαυλα	16. βιώνω 17. επιστάτης 18. διάλεκτος 19. υποχείριο 20. παυσίλυπο

 

ΒΙΒΛΙΟ 2, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3, §§ 52-53

Α.  ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ:

1. Τι θέλει να αποδείξει ο Θηραμένης στο σύντομο λόγο του προς τους βουλευτές και ποια επιχειρήματα χρησιμοποιεί;

 2. Οι Τριάκοντα χαρακτηρίζονται από τον Θηραμένη ἀδικώτατοι και ἀσεβέστατοι. Πώς δικαιολογεί αυτούς τους χαρακτηρισμούς; Είναι, κατά τη γνώμη σας, ορθοί;

 3. Να εξηγήσετε αν επιβεβαιώνονται από το λόγο του Θηραμένη οι χαρακτηρισμοί που του αποδίδονται στην περιληπτική παρουσίαση των §§ 17-49 του βιβλίου σας. 

4. ὦ ἄνδρες καλοὶ κἀγαθοί: Είναι ειλικρινής ο χαρακτηρισμός καλοὶ κἀγαθοί; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.

5. ἀνεπήδησεν ἐπὶ τὴν ἑστίαν: Ποιο νόημα είχε η κίνηση αυτή του Θηραμένη; Γιατί ο Θηραμένης πιστεύει ότι δεν θα τον ωφελήσει το γεγονός ότι καταφεύγει στο βωμό ως ικέτης; 

6. θαυμάζω εἰ μὴ βοηθήσετε ὑμῖν αὐτοῖς: Πού αποβλέπει ο Θηραμένης με τα λόγια αυτά;

 

Β. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ:

1. Να συνδέσετε τις λέξεις της στήλης Α με το γραμματικό προσδιορισμό τους στη στήλη Β. Δύο στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν:          

  Α                                                   Β

 1. ὄνομα                                α) κτητική αντωνυμία

 2. εὐεξαλειπτότερον            β) επίθετο β΄ κλίσης

3. ὑμῶν                                    γ) υπερθετικός βαθμός επιθέτου

4. ὅδε                                      δ) δεικτική αντωνυμία

5. ἀσεβέστατοι                      ε) προσωπική αντωνυμία

6. ἀγαθοί                                στ) συγκριτικός βαθμός επιθέτου

 7. ἐμόν                                   ζ) ουσιαστικό, ουδέτερο γ΄ κλίσης

 8. ἑστίαν                                η) επίθετο γ΄ κλίσης    

θ) ουσιαστικό, αρσενικό β΄ κλίσης 

ι) ουσιαστικό, θηλυκό της α΄ κλίσης

 

2. Να γίνουν οι παρακάτω χρονικές και εγκλιτικές αντικαταστάσεις:

βούληται (εγκλιτική αντικατάσταση), εἶναι (χρονική αντικατάσταση), θαυμάζω (χρονική αντικατάσταση), ἔγραψαν (εγκλιτική αντικατάσταση).

Επίσης, μαθαίνω τους αρχικούς χρόνους του ρήματος γιγνώσκω και το αντικαθιστώ χρονικά στο α’ πληθυντικό.

γιγνώσκω                 

 ἐγίγνωσκον 

γνώσομαι

 ἔγνων

  ἔγνωκα

 ἐγνώκειν

 

Προσοχή (!!!) στην κλίση του Αορίστου β΄ ἔγνων

Οριστική	Υποτακτική	Ευκτική	Προστακτική	Απαρέμφατο	Μετοχή
ἔγνων ἔγνως ἔγνω ἔγνωμεν ἔγνωτε ἔγνωσαν	γνῶ γνῷς γνῷ γνῶμεν γνῶτε γνῶσι(ν)	γνοίην γνοίης γνοίη γνοίημεν / γνοῖμεν γνοίητε / γνοῖτε γνοίησαν / γνοῖεν	- γνῶθι γνώτω - γνῶτε γνόντων / γνώτωσαν	γνῶναι	γνοὺς γνοῦσα γνὸν

 

3. ἐννομώτατα, ἀδικώτατοι, ἀσεβέστατοι, καλοί, ἀγαθοί: Αφού τοποθετήσετε τα επίθετα στον παρακάτω πίνακα, να συμπληρώσετε τους άλλους βαθμούς και να σχηματίσετε τα αντίστοιχα επιρρήματα και τα παραθετικά τους:    

Επίθετα			Επιρρήματα
Θετικός	Συγκριτικός	Υπερθετικός	Θετικός	Συγκριτικός	Υπερθετικός

 

4. Να γράψετε τις πλάγιες πτώσεις των παρακάτω ουσιαστικών και στους δυο αριθμούς: ἄνδρες, τὴν κρίσιν, ὄνομα, θεοὺς.

Γ. ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ:

1. Να γράψετε ουσιαστικά, ρήματα ή επίθετα ετυμολογικώς συγγενή με τη λέξη ἑστία που να αποδίδουν το νόημα των φράσεων ή των προτάσεων που δίνονται: 

 συγκεντρώνω σε ορισμένο σημείο φωτεινή δέσμη:  .........................................

  αυτός που αναφέρεται στην εστία:  ...................................

  συμπόσιο, παράθεση γεύματος με τη συμμετοχή πολλών προσώπων:  ..................................

  ιδιοκτήτης εστιατορίου:  .................................................... 

 ο περιπλανώμενος, ο χωρίς εστία:  ....................................

  θεοί, προστάτες της οικογενειακής ζωής (στην αρχαιότητα):  ..........................

 

2.  Να γράψετε για κάθε ρήμα ένα παράγωγο ουσιαστικό της νέας ελληνικής: ἀπογιγνώσκω, διαγιγνώσκω, ἐνδείκνυμι, ἐπιδείκνυμι.