ΜΕΤΟΧΗ (ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ)
ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ ΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
Γενικά Χαρακτηριστικά
Η Μετοχή είναι ονοματικός τύπος του ρήματος. Συγκεκριμένα πρόκειται για ρηματικό επίθετο που μετέχει στις ιδιότητες τόσο του ρήματος όσο και του επιθέτου.
Είδη μετοχών
- Επιθετική: έναρθρη, αλλά και σπανιότερα άναρθρη μεταφράζεται με το «που».
- Κατηγορηματική: μεταφράζεται με το «ότι» και το «να».
- Επιρρηματική:
- χρονική → σε αόριστο (99%),
- τελική → σε μέλλοντα,
- τροπική → σε ενεστώτα,
- υποθετική,
- εναντιωματική,
- παραχωρητική,
- αιτιολογική.
Να εντοπίσετε και να αναγνωρίσετε τις επιρρηματικές μετοχές στις παρακάτω προτάσεις:
1. Ἕλλην ὢν Ἕλληνας ἀδικεῖ.
2. Ἀρταξέρξου βασιλεύοντος Κῦρος ἐπὶ Σοῦσα ἐστράτευσεν.
3. Ταῦτα ἐποίουν γενομένου σκότους.
4. Ἐπαιάνιζον ἅμα πλέοντες.
5. Ἔστησαν τρόπαιον ὡς νενικηκότες.
6. Καὶ διὰ τοῦτο ὀργισθεὶς Ἀπόλλων κτείνει Κύκλωπας..
7. Οἱ Ἕλληνες παρεσκευάζοντο ὡς δεξόμενοι αὐτόν.
8. Ἐλθόντος τοῦ θανάτου οὐδεὶς βούλεται ἀποθανεῖν.
9. Νικήσαντες ἁπάντων τούτων ὑμεῖς κύριοι ἔσεσθε.
10. Οἱ βάρβαροι ἀπῆλθον οὐδὲν ἀποκρινόμενοι.
11. Ἐπορεύοντο κατοψόμενοι τοὺς πολεμίους.
12. Καὶ γὰρ ὡς ἐγὼ οἶμαι, ὀνήσεσθε ἀκούοντες.
13. Τοιαῦτα αὐτοῖς τὸ μέγεθος καὶ τοσαῦτα τὸ πλῆθος εἴργασται, ὥστε μήτ’ ἂν ψευδόμενον δεινότερα τῶν ὑπαρχόντων κατηγορῆσαι.
14. Οὕτω περὶ µικρῶν ἐκινδυνεύοµεν ἐξὸν ἀδεῶς πολλὰ κεκτῆσθαι.
Κατηγορηματική μετοχή
(μετ. ότι, να, που)
Η κατηγορηματική μετοχή έχει διπλή ιδιότητα: αφ’ ενός μεν εξαρτάται από κάποιο ρήμα, αφ’ ετέρου όμως αναφέρεται και σε όνομα (στο αντικείμενο ή του υποκείμενο του ρήματος από το οποίο εξαρτάται) και του προσδίδει ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα. Με άλλα λόγια, χρησιμεύει ως κατηγορηματικός προσδιορ. του υποκειμένου ή του αντικειμένου του ρήματος από το οποίο εξαρτάται.
Με κατηγορηματική μετοχή συντάσσονται ρήματα συνδετικά, ρήματα που σημαίνουν έναρξη, λήξη, καρτερία, κόπο, αίσθηση, γνώση, μάθηση, μνήμη, δείξη, αγγελία, έλεγχο, ψυχικό πάθος κ.α.
Παραδείγματα:
οὗτος ἦρξεν ἀδικῶν ἡμᾶς= αυτός άρχισε να αδικεί εμάς
ὁρᾶτε ὑπό τοῦ προδότου ἐξαπατηθέντες=
ἤσθοντο τον ἐχθρόν ἐπιόντα =
Κατηγορίες ρημάτων που συντάσσονται με κατηγορηματική μετοχή
1. Το εἰμί, γίγνομαι και άλλα συνδετικά, όπως: διαγίγνομαι, διατελῶ, διάγω, λανθάνω, οἴχομαι, τυγχάνω, φαίνομαι, φθάνω, δῆλός εἰμι, κ.λ.π
2. Ψυχικού πάθους ρήματα
Ρήματα που εκφράζουν ψυχικό πάθος:
· χαίρω, ἥδομαι=ευχαριστιέμαι
· ἄχθομαι= στεναχωριέμαι ή αγανακτώ
· αἰσχύνομαι=ντρέπομαι
· μεταμέλομαι=μετανοιώνω, ἀγαπῶ
· λυποῦμαι, ἀλγῶ, ἀγανακτῶ, χαλεπῶς ἤ βαρέως φέρω κ.λ.π.
Κοντά στα ρήματα αυτά οι μετοχές μεταφράζονται με τη χρήση του: «που», αλλά και του «να»
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ:
ἥδομαι ἀκούων φρονίμους λόγους
οὐκ ἄχθομαι ἰδών καί λαβών σε φίλον
3. νικῶ, κρατῶ, κ.λ.π.
· νικῶ, κρατῶ = νικώ
· ἡττῶμαι
· λείπομαι
· ἀδικῶ
· χαρίζομαι ή χάριν φέρω=κάνω χάρη σε κάποιον
· εὖ ή καλῶς ποιῶ = ευεργετώ ή ωφελώ
· κακῶς ποιῶ = βλάπτω
4. Ρήματα που δηλώνουν:
έναρξη-λήξη:
ἄρχω, ἄρχομαι, λήγω, παύομαι(=παύω, σταματώ) κ.λ.π.
αίσθηση, γνώση, μάθηση και μνήμη:
ἀκούω, ὁρῶ, περιορῶ, οἶδα, σύνοιδα (=γνωρίζω), ἐπίσταμαι, κατανοῶ, εὑρίσκω, λαμβάνω, πυνθάνομαι(=ζητώ να μάθω, πληροφοροῦμαι), μέμνημαι(=θυμάμαι) κ.λ.π.
δείξη, δήλωση, αγγελία και έλεγχο:
δείκνυμι, δηλῶ, φαίνομαι, ἀγγέλλω, ἐλέγχω, ἐξελέγχω κ.λ.π.
ανοχή, καρτερία και κούραση:
ἀνέχομαι, καρτερῶ, ὑπομένω, κάμνω (=κουράζομαι)
ΣΗΜΕΙΩΣΗ: σε όλες αυτές τις περιπτώσεις η μετοχή μεταφράζεται με το: «να» ή με το «ὅτι»
ΠΡΟΣΟΧΗ: Ορισμένα ρήματα συντάσσονται άλλοτε με κατ. μετοχή και άλλοτε με απαρέμφατο και έχουν διαφορετική σημασία
ρήματα | με κατηγορηματική μετοχή | με απαρέμφατο |
γιγνώσκω | γνωρίζω, καταλαβαίνω ότι | κρίνω ότι, αποφασίζω να… |
δείκνυμι | δηλώνω, αποδεικνύω ότι | διδάσκω ότι, να |
δηλῶ | δηλώνω, αποδεικνύω ότι | διδάσκω ότι, να |
φαίνομαι | είναι φανερό ότι | δίνω την εντύπωση |
ἐπίσταμαι | γνωρίζω καλά ότι | γνωρίζω να, είμαι ικανός να |
οἶδα | γνωρίζω ότι | ξέρω να… |
πυνθάνομαι | πληροφορούμαι εγώ ο ίδιος | πληροφορούμαι από άλλον |
μανθάνω | μαθαίνω ότι | μαθαίνω να |
ΑΣΚΗΣΗ
Μεταφράστε τις παρακάτω προτάσεις και εντοπίστε την κατηγορηματική μετοχή, το υποκείμενό της και την κατηγορία στην οποία ανήκει το ρήμα από το οποίο εξαρτάται:
1. Οἱ δικασταί ἤκουσαν τῶν μαρτύρων λεγόντων.
2. Ἀγησίλαος ἥδετο τιμώμενος ὑπό τῶν στρατιωτῶν.
3. Οὗτοι διατελοῦσιν ὄντες ἐλεύθεροι.
4. Οἱ ἄνθρωποι ὀργίζονται ἀδικούμενοι.
5. Ἐλυποῦντο οἱ δυνατοί καλά κτήματα ἀπολωλεκότες.
6. Ἴσθι ἀνόητος ὤν.
7. Ἀπείρηκα (απόκαμα) ἤδη βαδίζων καί τρέχων.
8. Ὅτε ἠσθένει Δαρεῖος, Ἀρταξέρξης παρών ἐτύγχανεν.
9. Τισσαφέρνης ἐλέγχει Ὀρόντα ψευδόμενον.
10. Χαίρω διαλεγόμενος τοῖς σφόδρα πρεσβύταις.
11. Μετεμέλοντο τάς σπονδάς οὐ δεξάμενοι.
12. Διάγουσιν ἀσκοῦντες το σῶμά τε και την ψυχήν.
13. Σωκράτης ἐδείκνυ τοῖς ξυνοῦσιν ἑαυτόν καλόν κἀγαθόν ὄντα.
14. Γιγνώσκω ἥττων ὤν πολύ ὑμῶν.
15. Παρασκευαζόμενοι ταῦτα ὅλην τήν ἡμέραν διετέλεσαν οἱ Ἀθηναῖοι.
16. Ἐμοί χαρίζου ἀποκρινόμενος.
17. Οἱ Αθηναῖοι οὐκ ἠνείχοντο ἀκούοντες τῶν ἀντιλεγόντων.
18. Πόθεν ἄν ἀρξαίμεθα ἄνδρας ἀγαθούς ἐπαινοῦντες:
19. Ὁρῶντες σε ἀνεξόμεθα καί καρτερήσομεν ὑπό σοῦ εὐεργετούμενοι.
20. Οἱ Θηβαῖοι ἔλαθον εἰσελθόντες ἐς Πλάταιαν.
21. Ἥδομαι ἀκούων σου φρονίμους λόγους. (άμεση αντίληψη)
22. Ἤκουσε ἥκοντα Ξενοφῶντα. (έμμεση αντίληψη)
23. Οὐ γάρ ἄν ἀδικώτερον οὐδένας ἡμῶν εὕροιτε τηλικαύταις συμφοραῖς περιπεπτωκότας.
24. Τισσαφέρνης ἐν Σάρδεσιν ἐτύγχανεν ὤν.
25. Διατετέλεκεν αθρόους μέν ημας κολακεύων, ένα δ’έκαστον προπηλακίζων.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου